Ojcowie broni palnej, cz. 1

By Mr.Pete

     W tym cyklu chciałbym przedstawić, oczywiście w formie skrótowej, bo żaden ze mnie pisarz i biograf, sylwetki najważniejszych osób na przestrzeni wieków związanych z rozwojem i propagowaniem broni strzeleckiej. Mam tu na myśli nie tylko samych stricte konstruktorów broni, ale również wszelkich wynalazców, rusznikarzy, a przede wszystkim zdolnych menedżerów, którzy często prowadząc te znane (i te mniej) firmy zajmujące się produkcją broni palnej, znacząco się przyczyniły do jej rozwoju i popularności.

     Aby ten cykl nie był zbyt obszerny (a i tak będę go musiał podzielić na kilka części) w tym artykule skupię się tylko na “wytwórcach” a np. znanych strzelców, czy pisarzy/dziennikarzy propagujących strzelectwo zostawię na inny artykuł.
     Jako że łatwo zauważyć, że dla rozwoju broni strzeleckiej chyba najważniejszy był przełom wieków XIX i XX pozwoliłem sobie podzielić cały materiał na dwie zasadnicze części – na część I, która opisuje osoby żyjące w wiekach wcześniejszych niż XX, czyli “do wieku XX” i część II, która przybliża sylwetki osób z wieku XX i XXI. Lista postaci będzie ułożona alfabetycznie (wg. nazwisk).
Przy każdej osobie (jeśli tylko znalazłem takie informacje) podaję lata jej życia oraz kraj, z którego pochodziła (dla większej przejrzystości wpisuję obecną nazwę państwa, więc np. przy notce o M. Kałasznikowie będzie “Rosja” nie ZSSR itd.).  Dodatkowo krótką notkę biograficzną oraz najsłynniejsze modele broni, z którymi była związana.
     Pozwoliłem sobie również na czysto subiektywną ocenę wpływu na rozwój broni strzeleckiej na świecie dokonanego przez konkretną postać. Tzn. obok nazwiska podaję w 3 stopniowej skali (zobrazowanej za pomocą gwiazdek “*”), jak duży wkład miała dana postać (*-warto wiedzieć, że ktoś taki istniał i czym się zajmował; **-postać bardzo znana, mająca sukcesy na światową skalę; ***-mistrz, geniusz, guru, prawdziwy ojciec broni palnej, jego pomysły dokonały rewolucji w obszarze broni strzeleckiej). Oczywiście skala ta może wydać się kontrowersyjna, ale uważam, że dla co poniektórych laików, poznających dopiero te wielkie osobistości związane z bronią, może być pomocna.
     Oczywiście zdaję sobie sprawę, że lista osób opisanych w tym artykule nie jest pełna i zapewne wielu nazwisk tutaj brakuje, ale żywię nadzieję, że wszystkich największych udało mi się zebrać i jako tako opisać.

Postaci, które zasłynęły przed XX wiekiem, od A do F

Robert Adams (1809–1870) – Wielka Brytania **
     Brytyjski konstruktor broni, który przede wszystkim zasłynął tym, że jako pierwszy, w 1851 roku, opatentował pierwszy rewolwer podwójnego działania (DA). A powodem, który pchnął go do wymyślenia takiego systemu było ominięcie licznych patentów Colta. Można też zaryzykować stwierdzenie, że rewolwery Adamsa przyjęły się lepiej w Europie, a rewolwery Colta w Stanach Zjednoczonych.
Związany z:
-rewolwer Adamsa
-rewolwer Beaumont–Adams

Ethan Allen (1808-1871) – USA *
     Amerykański wytwórca broni i konstruktor. Karierę zaczynał od produkcji noży w 1831 roku. Jego pierwszą bronią, którą sam zaprojektował był tzw. pocket rifle (jednostrzałowy niewielki pistolet kapiszonowy z kurkiem pod spodem broni) z roku 1836. Rok później zaprojektował swój pierwszy pistolet (tube hammer pocket pistol). Był bardzo twórczy i jest autorem wielu konstrukcji broni.
Związany z:
-pocket rifle
-tube hammer pistol
-model 9 bar hammer pistol
-model 6 shotgun hammer boot pistol
-inline pistol
-double barreled single trigger pistol
-liczne rewolwery wiązkowe (tzw. pieprzniczki)
-liczne rewolwery bocznego zapłonu, kapiszonowe, z zapłonem krawędziowym (lipfire revolvers) – niestety nie wiem jak ten typ amunicji się tłumaczy na polski, więc wybaczcie, jeśli jakieś głupoty napisałem.

Nariakira Arisaka (1852-1915) – Japonia *
     Był przede wszystkim japońskim oficerem, a nie konstruktorem broni, jak się powszechnie uważa. Źródła są sprzeczne co do tego, jak znaczny był jego udział w skonstruowaniu szeregu broni i amunicji nazwanej jego nazwiskiem. Prawdopodobnie nie zajmował się ich projektowaniem, a tylko kierował zespołem badawczym, który je tworzył, a później szefował arsenałem, który je produkował. Nie mniej jednak jego nazwisko nierozerwalnie jest związane z kilkoma znanymi typami japońskiego uzbrojenia.
Związany z:
-karabin Arisaka Meiji 30-Shiki
-karabin wz. 38 Arisaka
-karabin wz. 99 Arisaka
-nabój 6,5x50mm SR Arisaka

Ezekiel Baker (1758–1836) – Wielka Brytania *
     Angielski rusznikarz, który zasłynął skonstruowaniem karabinu swojego pomysłu w 1800 roku. Był to karabin z zamkiem skałkowym, pierwszy wojskowy i masowo produkowany brytyjski karabin z lufą gwintowaną.
Związany z:
-karabin Bakera

Hiram Berdan (1824-1893) – USA **
     Tej osoby chyba nikomu nie trzeba przedstawiać. Człowiek wielu talentów – amerykański generał, światowej sławy strzelec. Podczas wojny secesyjnej był dowódcą oddziału ówczesnych snajperów, czyli sławnych Sharpshooters (którzy nazwani byli tak, ponieważ strzelali z karabinów Sharpsa; obecnie termin ten oznacza “strzelców wyborowych”). No ale przede wszystkich był konstruktorem broni i amunicji – twórca słynnego karabinu (nazwanego oczywiście karabinem Berdana) i amunicji nim strzelającej. Najbardziej znany chyba jako twórca jednego z dwóch głównych typów spłonek, czyli spłonki Berdana (pierwsza spłonka do amunicji zespolonej, opracowana w 1865).
Związany z:
-nabój 10.7×58mmR
-karabin Berdan

Pietro Beretta (1791-1853) – Włochy *
     Jeden z licznych przedstawicieli rodu Beretta, który wsławił się przede wszystkim mocnym rozwinięciem rodzinnej firmy w XIX w. założonej przez Bartolomeo Berettę w XVI w.

Hugo Borchardt (1844- 1924) – Niemcy **
     Niemiecki konstruktor broni palnej, główny inżynier berlińskiej firmy Ludwig Loewe. Twórca kilku przełomowych konstrukcji, które utorowały drogę innym późniejszym “gwiazdom”.  Na pewno należy tu wymienić pistolet Borchardt C-93 (z mechanizmem dźwigniowo-kolankowym, na którym bazował późniejszy słynny P08 Parabellum Lugera), czy nabój 7.65x25mm, który stał się podstawą dla wielu późniejszych (bardziej znanych) nabojów, takich, chociażby jak 7.63×25mm Mauser, 7.62×25mm Tokariew, 7.65×21mm Parabellum czy 9×19mm Parabellum.
Związany z:
-pistolet Borchardt C-93
-karabin Sharps-Borchardt model 1878
-nabój 7.65×25mm Borchardt

Edward  Boxer (1822-1898) – Wielka Brytania *
     Angielski wojskowy i konstruktor broni. Zasłynął jako twórca najpopularniejszej obecnie na świecie spłonki (spłonka Boxera). Powstała ona w 1866 roku poprzez modyfikację istniejącej już spłonki Berdana. Zaprojektował także łuskę kompozytową (zwijaną), z której wyewoluowała współczesna mosiężna łuska monoblokowa.

Antoine  Chassepot (1833-1905) – Francja *
     Francuski konstruktor broni strzeleckiej i mistrz francuskiego arsenału artyleryjskiego. W 1858 roku skonstruował swój pierwszy karabin iglicowy znany powszechnie jako Chassepot wz. 1866. Został on przyjęty do uzbrojenia przez armię francuską.  Został za swoje konstrukcje odznaczony wysokim wyróżnieniem państwowym – Legią Honorową.
Związany z:
-karabin Chassepot wzór 1866

Elisha Collier (1788–1856) – USA**
     Amerykański inżynier i konstruktor. Jako pierwszy opatentował w 1818 roku pięciostrzałowy rewolwer z bębnem obrotowym. Była to jeszcze broń z zamkiem skałkowym, ale jej opatentowanie uznano za epokowy wynalazek dotyczący rozwiązań konstrukcyjnych ręcznej broni palnej.
Związany z:
-rewolwer Colliera

Samuel Colt (1814-1862) – USA ***
     To człowiek legenda, jedna z najbardziej rozpoznawalnych osobistości związanych z bronią palna i jej rozwojem. Mimo że podobnie jak w przypadku pana Arisaki, jest sporo wątpliwości co do tego, jak wielkim konstruktorem i wynalazcą broni (choć miał na swoim koncie kilka patentów oraz był twórcą prototypu rewolweru kapiszonowego z otwartym szkieletem oraz obrotowym magazynkiem) był Samuel Colt, to na pewno trzeba przyznać, że producentem  i menedżerem promującym broń palną był wybitnym. To dzięki niemu i jego firmie wiele legendarnych broni mogło zaistnieć i przetrwać całe wieki. To on również tak unowocześnił i zmechanizował swoje zakłady, że ceny jego rewolwerów mocno spadły i dzięki temu wiele osób mogło sobie pozwolić na ich zakup. To właśnie wtedy upowszechniła się znana amerykańska dewiza, że “Bóg stworzył ludzi, Samuel Colt uczynił ich równymi”. Co prawda sporo na tym zarobił, ale nie zmienia to faktu, że można go nazwać jednym z prawdziwych ojców broni palnej na świecie. Do dziś słowo “colt” to dla większości laików synonim rewolweru.
Związany z:
-rewolwer Colt Paterson
-rewolwer Colt Walker
-rewolwer Colt Dragoon
-rewolwer Colt 1851 Navy
-rewolwer Colt Model 1855 Carbine
-karabinek Colt Model 1839 Carbine

Regis Darne (brak danych) – Francja *
     Francuski konstruktor broni pracujący w zakładzie w St.Etienne. Zasłynął ze skonstruowania (patent z 1881 roku) dubeltówki o stałych lufach i przesuwnym zamku, nazwanej potem jego nazwiskiem. Dziś ta fabryka broni również nazywa się Darne.
Związany z:
-strzelba Darne model C

John Deeley (brak danych) – Wielka Brytania *
     Angielski konstruktor, który wraz ze wspólnikiem Williamem Ansonem opracował w roku 1875  konstrukcję przełomowego zamka samonapinającego się, który jest stosowany do dziś w broni łamanej. Po raz pierwszy na szerszą skalę wykorzystała go firma Westley-Richards. Obecnie konstrukcja ta znana jest albo jako zamek systemu Anson&Deeley albo zamek środkowy.

Henri-Gustave Delvigne (1800-1876) – Francja *
Francuski żołnierz i wynalazca, który zrewolucjonizował niektóre mechanizmy karabinowe. Jest twórcą m.in nowej komory nabojowej oraz naboju z drewnianym sabotem. Zaprojektował również nowe typy pocisków (cylindryczno-kulisty i cylindryczno-stożkowy).
Związany z:
-karabin Delvigne
-rewolwer MAS 1873

Henry Deringer (1786-1868) – USA *
     Amerykański konstruktor broni palnej. Najbardziej znany jako twórca małych kieszonkowych pistoletów, zwanych od jego nazwiska deringerami. Z  biegiem czasu stały się one bardzo popularne i w zasadzie każdy taki typ (nieważne przez kogo produkowany) był nazywany również derringerem (pisownia przez dwa “r” celowa, aby odróżnić je od oryginałów).
-karabin Deringera wzór 1817
-pistolet derringer

Franz Dreyse (1822-1894) – Niemcy *
     Niemiecki konstruktor broni strzeleckiej, syn Johanna Dreyse.  Jest autorem kilku konstrukcji karabinów powtarzalnych, broni myśliwskiej i rewolwerów.

Johann Dreyse (1787-1867) – Niemcy **
     Postać bardzo ważna dla rozwoju broni odtylcowej. Ten niemiecki inżynier w 1836 roku opracował pierwszy karabin odtylcowy ładowany od wlotu lufy, przyjęty w 1841 do uzbrojenia armii pruskiej jako Zündnadelgewehr M/41. Lepiej znany jako tzw. iglicówka Dreyse’go. Broń ta stała się wzorem dla wielu powstałych później konstrukcji (wzorował się na niej np. karabin Chassepot’a). Pracował też nad amunicją zespoloną własnego pomysłu. W roku 1860 skonstruował pocisk wybuchowy, który został zakazany przez Konferencję Narodów w 1868 roku. Był również bliskim współpracownikiem francuskiego konstruktora broni pułkownika Pauly’ego.
Związany z:
-karabin iglicowy Dreysego wzór 1849
-papierowy nabój zespolony

Fidel Feederle (1859-1930) – Niemcy *
     Jeden z najsławniejszych pracowników zakładów Mausera. Wraz ze swoimi dwoma braćmi Friedrichem i Josefem skonstruowali słynny pistolet Mauser C96, który jest uznawany za pierwszy udany typ pistoletu samopowtarzalnego.
Związany z:
-pistolet Mauser C96

Louis Flobert (1819-1894) – Francja **
     To francuski rusznikarz, który jest twórcą pierwszego udanego naboju bocznego zapłonu, czyli naboju Floberta. Zajmował się również projektowaniem i produkcją broni wykorzystującej amunicję bocznego zapłonu. W roku 1845 skonstruował lekki karabinek dostosowany do tych nabojów. W czasach współczesnych wiele modeli lekkiej broni strzelającej nabojami słabej mocy (6mm i 9mm) nazywa się ogólnie flobertami.
Związany z:
-nabój .22 BB
-nabój .22 CB
-karabin salonowy

Alexander Forsyth (1768-1843) – Wielka Brytania **
     Szkocki duchowny i wynalazca, który interesował się chemią i bronią palną. Jest twórcą zapłonu kapiszonowego. W roku 1807 zaprojektował zamek uderzeniowy nazwany zamkiem butelkowym. Wykorzystując sole chloranowe (wynalezione przez francuskiego chemika Claude’a Bertholeta) opracował łatwo wybuchającą mieszaninę i zastosował ją do zainicjowania zapłonu ładunku prochu czarnego. Kolejnym etapem udoskonalania tego zapłonu było ukształtowanie tej masy w rodzaj pastylki i zaprasowanie jej w metalową miseczkę. Oznaczało to wynalezienie w roku 1815 spłonki, którą umieszczano w kapiszonie.

George Fosbery (1832-1907) – Wielka Brytania *
     Brytyjski oficer i  konstruktor broni palnej. Zasłynął jako twórca pierwszego samopowtarzalnego rewolweru (1895), produkowanego później przez słynną firmę Webley&Scott. Fosbery zaprojektował również  w 1885 roku niezwykłą strzelba, w której 2 pierwsze cale lufy były gwintowane. Z tego też powodu ochrzczono ją mianem broni paradoksalnej (Paradox gun). Jej projekt został sprzedany firmie Holland&Holland, która została jej producentem.
Związany z:
-rewolwer samopowtarzalny Webley–Fosbery
-strzelba Paradox gun

Kolejne części wkrótce!

3 myśli nt. „Ojcowie broni palnej, cz. 1

  1. AvatarMr.Pete

    @Piotr Grzelka – Czemu nie ma na głównej, to już pytanie nie do mnie. :) Z tego co wiem, to Paweł jest mocno zawalony robotą teraz, ale ma w planach tę naszą „Bazę Wiedzy” trochę bardziej wyeksponować, bo faktycznie ciężko do niej dotrzeć, a zawiera kilka przydatnych (tak myślę) artykułów. PS. Wnioskuję, że artykuł Ci się podoba? :)

    @lazrystwoy – Kolego mój drogi, wiem, że z ilustracjami i innymi wodotryskami ta seria (bo mam opracowane już 5 części, kolejne 5 w opracowaniu, a na stronie jest na razie tylko cz.1, ale to już Paweł musi znaleźć chwilkę, żeby dodać następne) byłaby znacznie atrakcyjniejsza, ale zebranie i spisanie tych wszystkich informacji jest naprawdę bardzo czaso- i energochłonne. Póki nie planuję wydawać książki (a niczego podobnego na naszym rodzimym rynku nie ma), to musi pozostać w takiej formie. :) Zawsze mając już nazwisko i nazwę modelu, możesz sam wygooglać wygląd.

Dodaj komentarz